In 1183 beschreef een Gallische priester op zijn reis in Ierland “ het luie karakter van zijn inwoners, maar vooral de diepe indruk die hun muzikale hoogstandjes hadden nagelaten”. Hij vervolgt: “De mensen zijn oneindig meer getalenteerd op hun muziekinstrumenten dan in eender welk land dat ik voorheen heb bezocht. Hun stijl is waardig, levendig en vol energie. Het is wonderbaarlijk te zien dat met uiterst snelle vingerzettingen en dankzij een onfeilbare discipline de melodie gehandhaafd wordt en het geheel van het stuk wordt gerespecteerd.”
De traditionele Ierse muziek is het product van een muzikale traditie die via mondelinge overlevering en door fiddlers, pipers en andere uitvoerders die de tunes (airs) aan hun verwanten doorgaven, is geëvolueerd. Dit louter muzikaal geheugen bleef slechts zelden in gebreke - getuige het aantal tunes dat ons is overgeleverd - en de verschillen tussen de verscheidene versies zijn omzeggens van geen betekenis : men kan bijna altijd makkelijk de melodie herkennen; de zaak ligt daarentegen helemaal anders wat de titels betreft want heel wat melodieën zijn terug te vinden onder meerdere titels die soms erg van mekaar verschillen.
De Ierse muziek die in haar huidig gekende vorm hoofdzakelijk teruggaat tot de XVIIIe en XIXe eeuw kan in drie onderscheiden groepen worden ingedeeld: de instrumentale muziek, die in hoofdzaak dansmuziek is (reels, jigs, hornpipes, polkas ...); de traditionele zang sean-nos (oude zang) die een Gaelische a capella zang is, teruggaand tot de middeleeuwen; en een meer melodische en rustige muziek als de ballades, de slow airs of de laments.
De dansen maken het voornaamste deel van het repertoire uit en zijn direct herkenbaar vanwege hun karakteristieke ritmes. Men telt meer dan 6000 melodieën of tunes van verschillende types waarvan de drie belangrijkste de jig, de reel en de hornpipe zijn. Om welke dans het ook gaat, meestal neemt de gangbare structuur de vorm A A B B aan waarin A tune heet en B turn. Ieder deel bestaat uit vier of acht maten, en samen vormen ze een soort van “vraag en antwoord”. Elk deel wordt herhaald, maar het einde van de reprise is soms lichtjes gewijzigd zodat de dansers zouden weten wanneer ze aanstalten moeten maken voor een andere pas. Soms is er een derde en uiterst zelden nog een vierde deel als einde van de dans; over het algemeen zijn dit variaties, gecomponeerd door een uitvoerder, en gaandeweg opgenomen in het repertoire.
Sinds de jaren ’70 is er in heel de wereld - en vooal in de USA waar een grote Ierse gemeenschap woont - opvallend veel belangstelling voor de Ierse muziek ontstaan. Hoewel de actuele muziek weinig gemeen heeft met de originele interpretaties, geharmoniseerd wordt volgens de moderne canons en bewerkt in de studio, heeft ze anderzijds een uitzonderlijke, internationale erkenning verworven.
De rijkdom van de interpretatiemogelijkheden, de melancholische of vrolijk geritmeerde melodieën en vooral dit bijzondere en veelzijdige instrumentarium - fiddle (viool), whistles (fluiten), uilleann pipes (Ierse doedelzak), accordeon, harp, bodhran - maken van de Ierse muziek één van de meest verleidelijke tradities van West-Europa.


Bernard Mouton
vertaling : Brigitte Hermans